Bắc Kinh thắt chặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và công nghệ liên quan, làm dấy lên lo ngại đứt gãy chuỗi cung ứng linh kiện cho ngành ô tô điện tại Châu Âu.
Tuần qua, Bộ Thương mại Trung Quốc công bố một loạt quy định mới siết chặt xuất khẩu đất hiếm - nhóm 17 nguyên tố kim loại được sử dụng trong nhiều sản phẩm công nghệ cao, đặc biệt là động cơ điện, pin và linh kiện ô tô.
Theo các quy định mới, mọi công ty xuất khẩu đất hiếm hoặc sản phẩm có chứa thành phần đất hiếm đều phải xin giấy phép đặc biệt và trải qua quá trình kiểm duyệt nghiêm ngặt. Ngoài ra, các công nghệ khai thác, tinh luyện, tái chế và sản xuất nam châm vĩnh cửu cũng nằm trong danh mục kiểm soát “vì lý do an ninh quốc gia”.
Nguồn tin của Reuters cho biết, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc phản ánh việc cấp phép bị kéo dài hoặc từ chối, khiến các đơn hàng xuất khẩu sang Châu Âu bị đình trệ. Bắc Kinh cũng đã bổ sung thêm ít nhất 5 nguyên tố đất hiếm mới vào danh sách hạn chế.
Động thái này được giới phân tích đánh giá là một “đòn chiến lược” của Trung Quốc trong bối cảnh căng thẳng thương mại với phương Tây leo thang, nhất là sau khi Liên minh Châu Âu (EU) áp thuế bổ sung với xe điện Trung Quốc.
Châu Âu hiện là khu vực phụ thuộc nặng nề vào nguồn đất hiếm nhập khẩu từ Trung Quốc, quốc gia chiếm hơn 60% sản lượng khai thác và 90% năng lực tinh luyện toàn cầu. Các nguyên tố như neodymium, praseodymium và dysprosium là vật liệu cốt lõi cho nam châm hiệu suất cao dùng trong động cơ điện, hệ thống lái, cảm biến và các bộ phận truyền động.
Việc nguồn cung bị siết chặt có thể khiến sản xuất ô tô điện tại Châu Âu bị chậm lại hoặc chi phí tăng mạnh. Nhiều hãng xe lớn như Volkswagen, BMW hay Stellantis đang xem xét điều chỉnh thiết kế động cơ để giảm sử dụng nam châm đất hiếm, đồng thời tìm nguồn thay thế từ Australia, Mỹ và Nhật Bản.
Các chuyên gia nhận định, biện pháp mới của Bắc Kinh có thể gây ra hiệu ứng domino trên toàn chuỗi giá trị công nghiệp. Từ linh kiện ô tô, thiết bị năng lượng tái tạo cho tới sản xuất điện tử, tất cả đều chịu ảnh hưởng trực tiếp. Tuy nhiên, về dài hạn, động thái này cũng có thể khiến Trung Quốc mất dần thị phần xuất khẩu, khi các nước đẩy mạnh phát triển công nghệ khai thác, tái chế và vật liệu thay thế.
Trong bối cảnh khủng hoảng chuỗi cung ứng ngày càng rõ nét, EU buộc phải tăng tốc kế hoạch "European Critical Raw Materials Act", đạo luật về nguyên liệu chiến lược, nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc xuống dưới 65% vào năm 2030.
Ngoài việc mở mỏ khai thác đất hiếm mới và khuyến khích tái chế, các hãng xe cũng nghiên cứu công nghệ động cơ không dùng nam châm vĩnh cửu, vốn có thể giảm mạnh nhu cầu đất hiếm.
Tuy nhiên, quá trình này sẽ cần thời gian và chi phí rất lớn, trong khi thị trường ô tô điện vẫn đang tăng tốc. Đối với Châu Âu, đây không chỉ là thách thức về kinh tế, mà còn là phép thử cho chiến lược tự chủ công nghệ trong kỷ nguyên xe điện.
: