Những mẫu ô tô hiện đại ngày càng được trang bị màn hình kích thước lớn, vi xử lý mạnh hơn cùng các giao diện được quảng bá là thông minh và trực quan hơn. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới tại Thụy Điển lại cho thấy điều ngược lại: người lái hiện phải mất nhiều thời gian hơn để thực hiện các thao tác cơ bản trên xe so với cách đây 4 năm.
Kết quả này đặt ra dấu hỏi về hiệu quả của các hệ thống thông tin giải trí trên xe hiện đại, dù phương pháp thử nghiệm cũng còn một số điểm cần cân nhắc.
Quãng đường mất tập trung tăng thêm gần 60m
Tạp chí ô tô Thụy Điển Vi Bilägare đã thực hiện lại bài kiểm tra mức độ gây xao nhãng cho người lái mà họ từng tiến hành vào năm 2022. Thử nghiệm được tổ chức trên đường băng khép kín, nơi các tài xế phải duy trì tốc độ 110 km/h đồng thời hoàn thành một loạt thao tác quen thuộc trên xe.
Kết quả cho thấy, trung bình người lái cần di chuyển tới 813m mới hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ, tăng đáng kể so với 756m của cuộc thử nghiệm cách đây 4 năm. Tương đương, tài xế mất thêm khoảng 2 giây để hoàn tất các thao tác, đồng nghĩa với việc họ phải rời sự tập trung khỏi mặt đường lâu hơn.
Những tác vụ quen thuộc nhưng không hề đơn giản
Bài kiểm tra bao gồm 4 thao tác phổ biến mà nhiều người thường thực hiện trong quá trình lái xe:
- Bật sưởi ghế, tăng nhiệt độ điều hòa và kích hoạt chế độ sấy kính.
- Chuyển kênh radio.
- Đặt lại đồng hồ hành trình (trip computer).
- Giảm độ sáng bảng đồng hồ và tắt màn hình trung tâm.
Trước khi bắt đầu, mỗi tài xế đều có thời gian làm quen với từng mẫu xe. Nếu xe bị lệch làn hoặc không duy trì đúng tốc độ quy định, bài thử sẽ được thực hiện lại. Thời gian được tính từ lúc người lái đặt cả hai tay lên vô lăng cho đến khi hoàn thành thao tác.
Mỗi xe có hai tài xế tham gia thử nghiệm. Hệ thống điều khiển bằng giọng nói không được đưa vào đánh giá do khả năng hỗ trợ khác nhau giữa các hãng xe.
Ngoài thời gian thao tác, nhóm nghiên cứu cũng đánh giá khả năng kết nối điện thoại, mức độ thuận tiện khi sử dụng màn hình cảm ứng với nhiều loại găng tay khác nhau, góc quan sát màn hình cũng như cảm nhận ban đầu của nhóm người dùng thuộc nhiều độ tuổi.
Màn hình cảm ứng không phải "thủ phạm"
Điểm đáng chú ý nhất của nghiên cứu là màn hình cảm ứng dường như không phải nguyên nhân chính khiến tài xế bị phân tâm.
Minh chứng rõ nhất là Volvo XC60, mẫu xe hoàn thành toàn bộ bài kiểm tra chỉ sau 485m, cho thấy giao diện điều khiển được thiết kế trực quan, thao tác nhanh và giúp người lái duy trì sự tập trung tốt.
Ở chiều ngược lại, Volvo V60 đời 2016, đại diện cho triết lý sử dụng gần như hoàn toàn các nút bấm vật lý, lại cần tới 863m mới hoàn thành bài kiểm tra.
Nhiều nút bấm cũng chưa chắc hiệu quả
Kết quả bất ngờ hơn nữa đến từ Mazda CX-60. Trên mẫu xe này, màn hình cảm ứng sẽ bị vô hiệu khi xe đang chạy, buộc người lái phải sử dụng các núm xoay và nút bấm vật lý.
Dù sở hữu tới 50 nút bấm - nhiều nhất trong số các mẫu xe được thử nghiệm năm 2026 - CX-60 vẫn là mẫu xe có kết quả kém nhất khi mất 37 giây, tương đương 1.137m, để hoàn thành các thao tác.
Điều này cho thấy việc sử dụng nhiều nút bấm vật lý không đồng nghĩa với khả năng vận hành trực quan hơn.
Tesla cải thiện, Mercedes-Benz lại tụt lùi
Nghiên cứu cũng ghi nhận sự khác biệt rõ rệt giữa các nhà sản xuất. Giao diện trên Tesla Model Y đã được cải thiện đáng kể so với lần thử nghiệm trước, dù mẫu xe này gần như loại bỏ hoàn toàn các nút bấm vật lý. Ngoài các công tắc điều khiển cửa sổ, xe chỉ còn 4 nút bấm, trong khi việc chỉnh gương hay chuyển số đều được thực hiện thông qua màn hình trung tâm.
Trong khi đó, Mercedes-Benz CLA lại có kết quả kém hơn trước. Tổng thời gian hoàn thành bài kiểm tra lên tới 35 giây, trong đó riêng quá trình khởi động hệ thống sau khi mở khóa xe đã mất khoảng 19 giây trước khi màn hình sẵn sàng nhận thao tác. Trái lại, hệ thống trên Tesla gần như hoạt động ngay khi cửa xe được mở.
Đứng thứ hai về hiệu quả là Skoda, với triết lý kết hợp giữa các núm xoay vật lý và màn hình cảm ứng. Người lái chỉ mất 18 giây, tương đương 542m, để hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ.
Thiết kế giao diện quan trọng hơn số lượng nút bấm
Một ví dụ khác là Toyota Corolla Cross. Dù màn hình được bố trí ở vị trí hợp lý, chức năng điều chỉnh độ sáng bảng đồng hồ lại bị "chôn sâu" trong menu của máy tính hành trình, khiến tài xế phải di chuyển tới 580m mới hoàn tất thao tác.
Ở một khía cạnh tích cực, vị trí đặt màn hình trên các mẫu xe hiện đại đã được cải thiện đáng kể. Với Volvo XC60, người lái chỉ cần hạ tầm mắt khoảng 35 độ để quan sát màn hình, trong khi mẫu xe có góc nhìn kém nhất ở bài thử năm 2022 là MG Marvel R yêu cầu tới 56 độ. Bên cạnh đó, Nissan Qashqai cũng đã nâng kích thước màn hình từ 9 lên 12,3-inch so với lần xuất hiện trước.
Kết quả đáng chú ý nhưng chưa thể đại diện toàn ngành
Dù mang đến nhiều phát hiện thú vị, nhóm nghiên cứu cũng thừa nhận bài thử vẫn tồn tại những hạn chế.
Chỉ có 10 mẫu xe được đưa vào đánh giá, chưa đủ để phản ánh toàn bộ thị trường ô tô hiện nay. Ngoài ra, mức độ quen thuộc của người lái với từng mẫu xe, cách bố trí khoang lái, các phím điều khiển trên vô lăng hay chính những chức năng được lựa chọn để thử nghiệm đều có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Tuy vậy, nghiên cứu vẫn đưa ra một thông điệp đáng lưu tâm: khả năng gây mất tập trung của hệ thống điều khiển trên ô tô không phụ thuộc vào việc xe sử dụng màn hình cảm ứng hay nút bấm vật lý, mà chủ yếu nằm ở cách thiết kế giao diện và trải nghiệm người dùng. Một hệ thống được tối ưu tốt có thể giúp người lái thao tác nhanh và an toàn hơn, trong khi thiết kế thiếu trực quan sẽ khiến tài xế phải rời mắt khỏi đường lâu hơn, bất kể xe sử dụng công nghệ điều khiển nào.
: